Frmacil

İslamî ilimler genel olarak üç ana guruba ayrılır Bunlar, Kur'an Hadis ve Fıkıh ilimleridir Bunlardan Kur'an ilmini iki yönden incelemek mümkündür: Kıraat ve Tefsir Bu iki bölümün her biride bir çok bölümlere ayrılmıştır


Tefsir ilminin başlangıcına bakacak olursak, ilk tefsir hareketi Kuran’ın kendi kendini tefsir etmesiyle başlamıştır Zira Kuran’da bir yerde mücmel olarak zikredilen bir mana, başka bir yerde geniş bir şekilde zikredilmiştir Bir yerde "Müphem" olarak gözüken bir ayet başka bir yerde açıklığa kavuşturulmuştur Kuran’ın Kur'an la tefsirinin pek çok misalinden biri İhlas süresindeki “es-samed” lafzının, hemen akabinde gelen (lem yelid ve lem yüled) ayetlerle tefsir edilmesidir[18]



Şahıs olarak Kur'an-ı Kerîmi tefsir eden ilk müfessir, Hz Peygamber (sav) dir Bu olayı bizzat kendisi şu ifade ile tespit etmiştir “Bana kitapla beraber benzeri (olan Sünnet) de verildi” [19]Kur'an-ı Kerîmde, Peygamber efendimiz (sav), Kuran’ı tebliğ ve açıklamakla görevlendirilmiştir "Ey Resul sana indirileni tebliğ et"[20] diğer bir ayette "Biz sana Zikri (Kuran’ı) insanlara beyan edesin (açıklayasın) diye indirdik" buyrulmuştur[21]



Bu emirlerden yola çıkarak, Kuran’ı tefsir etmede en büyük salahiyet ve yeterliliğin Hz Peygamber (sav)'e verildiği ortaya çıkmaktadır Buna göre, Kuran’ın tefsirinde, Sünnet, bir gereksinim olarak ortaya çıkmaktadır Bu konuda Sünnet'e o kadar önem verilmiştir ki, Yahya b Ebî Kesir; "Sünnet, Kuran’a kadî (hükmeden) dir Kitap ise Sünnet'e kadî değildir," şeklinde konunun önemim anlatan ilginç bir söz sarf etmiştir Bu söz, Ahmed b Hanbel'e söylendiğinde "Bunu söylemeye cesaret edemem, fakat Sünnet, Kitabı tefsir ve tebyin eder, derim" demiştir[22]



Bundan sonraki aşamada tefsir sahasında sahabeleri görmekteyiz Sahabenin Kur'an ayetlerim tefsir etmesi, Kuran’ın Kuran’la, Kuran’ın sünnetle tefsirinden sonra çok önemli bir yer tutmaktadır Sahabenin saf iman ve itikadı, sıkıntılarının çözümlerim Kuran’da aramaları, Kuran’ın iniş olaylarına tanık olmaları, onları tefsir alanında haklı olarak sonraki nesiller için örnek hale getirmiştir

Sahabelerden başta dört halife olmak üzere İbni Abbas, İbni Mes’ud, Übeyy b Ka'b gibi ilimde şöhret bulmuş sahabeler, Peygamberin sünnetiyle, sünnette bulamazlarsa ilmi melekelerinin verdiği içtihatlarla tefsir yapmışlardır Sahabe döneminde Kur'an'ın tümü tefsir edilmemiş ve tefsir ilmi, hadis ilmi içinde bir bölüm olarak yerini almıştır [23]



Tabiin de, tefsirde sahabenin metoduna yakın bir metot takip etmiş, onlar da Kuran’ı Kuran’la, sahabe vasıtasıyla Peygamberden kendilerine ulaşan rivayetlerle, bazen de Ehl-i Kitab'ın semavî kitaplarında geçen fakat Kuran’la çelişmeyen bilgilerle veya bizzat kendi içtihatlarıyla tefsir yapmışlardır Tabiin döneminde tefsir kitaplarının yazılmaya başladığı rivayet edilmektedir Bir rivayete göre, Emevî halifesi Abdülmelik b Mervan, Tabiinden olan Saîd bCübeyr 'den (ö95/ 713) bir Kur'an tefsiri yazmasını istemiş, o da, bunu yazıp, halifeye göndermiştir[24]



Kuran’ın tamamına ait tefsir çalışmaları ise Hicri III Asrın sonlarında başlamış sonuna doğru Taberî ile tekamüle ulaşmıştır[25] Bu manada ilk tefsir yazan kimsenin Meani'l- Kur'an adlı tefsiri ile el- Ferra (0207) olduğu söylenmektedir



Gerek dirayet, gerek rivayet açısından tefsir, Mevdi'î (Konumlu) ve Mevdüî (Konulu ) olmak üzere iki ana metotla günümüze kadar gelmiştir

Burada konu edilen "Mevdiî Tefsir"den maksat, Kur'an ayetlerini mushafta dizildiği (konumlandırıldığı) şekliyle süre süre, ayet ayet tefsir etmektir Bu tip tefsir de

iki ana kısma ayrılmaktadır

1- Tahlilli Tefsir

2- İcmali Tefsir


Tahlilli Tefsir kendi bünyesinde şu kısımlara ayrılmıştır

1-Fıkhî Tefsir

2- Felsefî Tefsir

3- Tasavvufi Tefsir

4- Edebî ve Sosyolojik Tefsir

5- Bilimsel Tefsir


Dipnotlar

18 İsmail Cerrahoğlu, Kur'an Tarihi, s 43, Ankara 1988, DİBY

19 Ebü Davud Süleyman bel-Eşa's, es-Sünen li Ebî Davııd, 61 4604, İst 1981, Çağrı

20 Maide, 5/67

21 Nahl, 16/44

22 Ebî Abdillah Muhammed bAhmed el-Ensarî el-Kurtubî, el-Cami"li Ahkami'l Kur' an I/ 39, 2B, 1945 Mısır, Daru’l Kütübü'l Mısriyye

23 Zerkanî, Muhammed Abdulazim, Menahilu'l- Irfan fi Ulıımi'l- Kur'an, I/31, ts Kahire, Daru İhyai'l-Kütübü'l- Arabiyye

24 Cerrahoğlu, Tefsir Tarihi, I/ 146

25 Zehebî, et-Tesîr ve'1-Müfessirün, I/ 141