Frmacil

**D.K.F.Q** · 08-08-2008

FENÂ FİLLAH

'ta yok olma anlamında tasavvûfi bir tabir Fenâ; yok olma, varlığın sona ermesi manalarına gelir Tasavvufta fenâ, 'ın zatî hariç onun bütün sıfatları ile muttasıf olmak anlamına gelir Kul, kulların sıfat ve fiillerini terkettikçe 'ın sıfatlarıyla yani 'ın görme, işitme vs gibi sıfatlarıyla muttasıf olur Kul 'a yönelip ona teslim olunca "Ben onun gözü ve kulağı olurum" hadis-i şerifinde belirtildiği gibi olaylara 'ın nazarı ile bakmaya başlar
Ayrıca fenâ; kötü huy ve özelliklerin terkedilip güzel olan sıfat ve özelliklere sahip olmak demektir (Tehânevî, Keşşâfu Istılâhâti'l-Funûn, İstanbul 1984, I, 1157)
Tasavvufî anlayışta kullanılan Fenâ fillah ve karşıtı olan Bekâ billah kavramları ilk devre sûfilerinde görülmemektedir Bunların ilk defa Ebû Said Harrâz (297/910) tarafından kullanıldıkları kabul edilir Ebu Saîd Harrâz'a göre "Fenâ fillah; kulun kulluğunu görmekten fânı olması, bekâ billah ise; kulun 'ın huzurunda bâki ve var olmasıdır"
Fenâ ve bekâ diye kısaltılarak kullanılan bu terimlere mutasavvıflar çeşitli yorumlar getirmişlerdir "Kötü huy ve davranışlardan fânı, ilimle bakî olmak; gafletten fânı, zikirle bakî olmaktır" gibi tarifler çok yaygındır
Fenâ'yı mahv, bekâ'yı da isbat ile yakından alâkalı görmek mümkündür Bunlar, Kur'an-ı Kerîm'de: "Yeryüzünde bulunan her canlı yok (fânı) olacak Ancak, azâmet ve ikrâm sahibi Rabbinin zatî bakî kalacaktır" (er-Rahman, 55/26-27)
Fenâ, manevî bir haldir Sürekli olup olmadığı tartışılmış ve sûfilerce genel olarak geçici olduğu kabul edilmiştir Bu hal, bir manevî sarhoşluk ve kendinden geçme hali olduğundan; sekr, gaybet ve cem'i ile benzerlikler göstermekte olup, bunların en üst derecesi olduğu kabul edilmektedir
Fenâ, tevhîd'in başlangıcı, seyrü sulûkun geçilme yeri ve tasavvûfî terbiyedeki yolculuktur Ebu Yakub Nehrecorı (330/941) "Fenâ; kulun, varlığını görmekten geçmesidir" der Bu tarifin Muhyiddin b el-Arabı (638/1240) ile Seyyid Şerif Cürcânî (816/1413) tarafından benimsendiği görülmektedir Hatta İbnü'l-Arabî, fenâ halinin Cibril hadisinde geçen "İhsan; 'ı görüyormuşçasına ibâdet etmendir Sen O'nu görmesen de, O, seni görür" kısmına uygunluğunu ileri sürer
Cürcânî, riyâzet ve mücahededen sonraki fenânın, istiğrakta yaşanan fenâdan farklı olduğunu savunur (Mustafa Kara, Tasavvuf ve Tarikatlar Tarihi, İstanbul 1985, s161-165)
Fenâ hâli, beşerî sıfat ve özelliklerden sıyrılarak ilâhi vasıf ve özelliklere kavuşma olduğundan bu halde "Vasıfta birlik" gözetilmiş olup, zatî birlik iddia edilmemektedir (Tehânevî, age, II, 1158)
Cüneyd Bağdâdı (297/910) Fenâ'yı üç kademede değerlendirir:
1) Amel ve ibadetleri yerine getirmek için gayret etmek, nefse karşı çıkmak suretiyle kötü sıfatlardan fânı olmak
2) Tamamen 'a yönelerek, ibadetlerden zevk alma duygusundan da fâni olmak,
3) Nihayet, 'ı müşâhede etmenin farkına varmaktan da fâni olmak
Fenâ hali, bekâ halinin varlığıyla sona erer Buna Fenâü'l-Fenâ denir
Cüneyd-i Bağdadî'ye göre fenâ fillah; "'ın kulunu kendinde yok etmesidir" Fenâ, 'ın sevdiği kulunda gösterdiği bir haldir, çalışmayla elde edilmez (el-Kelâbâzî, et-Taarruf, s128)
Fenâ fillah makamları, üç sarhoşluk (manevî) mertebelerini kapsar Bunlar, Tevhîd-i Ef'al, Tevhîd-i Sıfat ve Tevhîd-i Zât'tır Sâlik, bu mertebelerde kendi mevhum fiil, sıfat ve zatından ayrılır Tasavvuftaki bu anlayışa göre insanın fiilleri ve sıfatlan 'ın fiil ve sıfatlarıyla birleşir yani Tevhîd-i Ef'al ve Tevhîd-i Sıfat olur Son mertebede de 'ın zat-ı ile birleşir ki buna da "Tevhîd-i Zat" denir Bu mertebelere seyr-i sulûk adı verilir Bu da fenâ fillah yani 'ta yok olma anlamında kullanılmaktadır Şayet kulun 'ın fiil ve sıfatlarını ideal kabul edip onlara benzemeye çalışıyorsa yani kulun 'ın ahlâkıyla ahlâklanması anlamında kullanılıyorsa bu İslâm akidesine aykırı bir durum arz etmez Ancak kul bu mertebede ilâhı sıfatlarla muttasıf, 'ın sahip olduğu özelliklere sahip olur anlamı kastediliyorsa bu kesinlikle İslâmî akide ile uyuşmaz Kişiyi sirke sürükler Ayrıca "Tevhîd-i
Zat"tan kasıt sâlikin 'ın zâtı ile birleşmesi ve ile sâlikin zatlarının bir ve aynı olması, anlamında kullanılıyorsa bu Budizm'deki Nirvana'nın bir başka ifadesi olup şirktir Zira İslâm'da buna dair Kur'ân ve sünnette bir delil yoktur Bu tâbirlerin Hz Peygamber, sahabe ve Tabiun devrinde kullanılmadığı ve bilinmediği gayet açıktır
Tehânevî, "Mecmaus-Sulûk" adlı tasavvufi eserden yaptığı nakle göre fenâ; 'tan başka hiçbir şeyi görmemek, kendini ve bütün eşyayı unutmak, o zamanda her şeyi ona rabb olarak görünür Artık ondan başka hiçbir şey bilmez ve hiçbir şey görmez olur Böylelikle ondan başka hiçbir şeyin olmadığına inanır, kendini de "o" sanır ve "Hak benim" der Varlık aleminde de 'tan başka hiçbir şeyin olmadığına inanır (Tehânevî, age, II 1158)
Böyle bir durum mutasavvıflar, sofistlerin eşyanın hakikatını inkâr ettikleri gibi Cenâb-ı 'ın her eşyada teccelli ettiğini zannederler ki bu da 'ın eşya ile ittihadı demek olup 'ın vahdaniyet ve muhalefetun li'l-havadis sıfatlarına aykırıdır
Hasan Fehmi KUMANLIOĞLU

08-08-2008	#1
Profil Bilgileri D.K.F.Q Özel Üye Üyelik tarihi: Dec 2007 Bulunduğu yer: FrmAcil.Com Mesajlar: 4.977 Üye No: 6683 Tecrübe Puanı: 63 Rep Puanı : 6555 Rep Derecesi Reklam www.dantel-orgu.com	Fenâ Fillah FENÂ FİLLAH 'ta yok olma anlamında tasavvûfi bir tabir Fenâ; yok olma, varlığın sona ermesi manalarına gelir Tasavvufta fenâ, 'ın zatî hariç onun bütün sıfatları ... FENÂ FİLLAH 'ta yok olma anlamında tasavvûfi bir tabir Fenâ; yok olma, varlığın sona ermesi manalarına gelir Tasavvufta fenâ, 'ın zatî hariç onun bütün sıfatları ile muttasıf olmak anlamına gelir Kul, kulların sıfat ve fiillerini terkettikçe 'ın sıfatlarıyla yani 'ın görme, işitme vs gibi sıfatlarıyla muttasıf olur Kul 'a yönelip ona teslim olunca "Ben onun gözü ve kulağı olurum" hadis-i şerifinde belirtildiği gibi olaylara 'ın nazarı ile bakmaya başlar Ayrıca fenâ; kötü huy ve özelliklerin terkedilip güzel olan sıfat ve özelliklere sahip olmak demektir (Tehânevî, Keşşâfu Istılâhâti'l-Funûn, İstanbul 1984, I, 1157) Tasavvufî anlayışta kullanılan Fenâ fillah ve karşıtı olan Bekâ billah kavramları ilk devre sûfilerinde görülmemektedir Bunların ilk defa Ebû Said Harrâz (297/910) tarafından kullanıldıkları kabul edilir Ebu Saîd Harrâz'a göre "Fenâ fillah; kulun kulluğunu görmekten fânı olması, bekâ billah ise; kulun 'ın huzurunda bâki ve var olmasıdır" Fenâ ve bekâ diye kısaltılarak kullanılan bu terimlere mutasavvıflar çeşitli yorumlar getirmişlerdir "Kötü huy ve davranışlardan fânı, ilimle bakî olmak; gafletten fânı, zikirle bakî olmaktır" gibi tarifler çok yaygındır Fenâ'yı mahv, bekâ'yı da isbat ile yakından alâkalı görmek mümkündür Bunlar, Kur'an-ı Kerîm'de: "Yeryüzünde bulunan her canlı yok (fânı) olacak Ancak, azâmet ve ikrâm sahibi Rabbinin zatî bakî kalacaktır" (er-Rahman, 55/26-27) Fenâ, manevî bir haldir Sürekli olup olmadığı tartışılmış ve sûfilerce genel olarak geçici olduğu kabul edilmiştir Bu hal, bir manevî sarhoşluk ve kendinden geçme hali olduğundan; sekr, gaybet ve cem'i ile benzerlikler göstermekte olup, bunların en üst derecesi olduğu kabul edilmektedir Fenâ, tevhîd'in başlangıcı, seyrü sulûkun geçilme yeri ve tasavvûfî terbiyedeki yolculuktur Ebu Yakub Nehrecorı (330/941) "Fenâ; kulun, varlığını görmekten geçmesidir" der Bu tarifin Muhyiddin b el-Arabı (638/1240) ile Seyyid Şerif Cürcânî (816/1413) tarafından benimsendiği görülmektedir Hatta İbnü'l-Arabî, fenâ halinin Cibril hadisinde geçen "İhsan; 'ı görüyormuşçasına ibâdet etmendir Sen O'nu görmesen de, O, seni görür" kısmına uygunluğunu ileri sürer Cürcânî, riyâzet ve mücahededen sonraki fenânın, istiğrakta yaşanan fenâdan farklı olduğunu savunur (Mustafa Kara, Tasavvuf ve Tarikatlar Tarihi, İstanbul 1985, s161-165) Fenâ hâli, beşerî sıfat ve özelliklerden sıyrılarak ilâhi vasıf ve özelliklere kavuşma olduğundan bu halde "Vasıfta birlik" gözetilmiş olup, zatî birlik iddia edilmemektedir (Tehânevî, age, II, 1158) Cüneyd Bağdâdı (297/910) Fenâ'yı üç kademede değerlendirir: 1) Amel ve ibadetleri yerine getirmek için gayret etmek, nefse karşı çıkmak suretiyle kötü sıfatlardan fânı olmak 2) Tamamen 'a yönelerek, ibadetlerden zevk alma duygusundan da fâni olmak, 3) Nihayet, 'ı müşâhede etmenin farkına varmaktan da fâni olmak Fenâ hali, bekâ halinin varlığıyla sona erer Buna Fenâü'l-Fenâ denir Cüneyd-i Bağdadî'ye göre fenâ fillah; "'ın kulunu kendinde yok etmesidir" Fenâ, 'ın sevdiği kulunda gösterdiği bir haldir, çalışmayla elde edilmez (el-Kelâbâzî, et-Taarruf, s128) Fenâ fillah makamları, üç sarhoşluk (manevî) mertebelerini kapsar Bunlar, Tevhîd-i Ef'al, Tevhîd-i Sıfat ve Tevhîd-i Zât'tır Sâlik, bu mertebelerde kendi mevhum fiil, sıfat ve zatından ayrılır Tasavvuftaki bu anlayışa göre insanın fiilleri ve sıfatlan 'ın fiil ve sıfatlarıyla birleşir yani Tevhîd-i Ef'al ve Tevhîd-i Sıfat olur Son mertebede de 'ın zat-ı ile birleşir ki buna da "Tevhîd-i Zat" denir Bu mertebelere seyr-i sulûk adı verilir Bu da fenâ fillah yani 'ta yok olma anlamında kullanılmaktadır Şayet kulun 'ın fiil ve sıfatlarını ideal kabul edip onlara benzemeye çalışıyorsa yani kulun 'ın ahlâkıyla ahlâklanması anlamında kullanılıyorsa bu İslâm akidesine aykırı bir durum arz etmez Ancak kul bu mertebede ilâhı sıfatlarla muttasıf, 'ın sahip olduğu özelliklere sahip olur anlamı kastediliyorsa bu kesinlikle İslâmî akide ile uyuşmaz Kişiyi sirke sürükler Ayrıca "Tevhîd-i Zat"tan kasıt sâlikin 'ın zâtı ile birleşmesi ve ile sâlikin zatlarının bir ve aynı olması, anlamında kullanılıyorsa bu Budizm'deki Nirvana'nın bir başka ifadesi olup şirktir Zira İslâm'da buna dair Kur'ân ve sünnette bir delil yoktur Bu tâbirlerin Hz Peygamber, sahabe ve Tabiun devrinde kullanılmadığı ve bilinmediği gayet açıktır Tehânevî, "Mecmaus-Sulûk" adlı tasavvufi eserden yaptığı nakle göre fenâ; 'tan başka hiçbir şeyi görmemek, kendini ve bütün eşyayı unutmak, o zamanda her şeyi ona rabb olarak görünür Artık ondan başka hiçbir şey bilmez ve hiçbir şey görmez olur Böylelikle ondan başka hiçbir şeyin olmadığına inanır, kendini de "o" sanır ve "Hak benim" der Varlık aleminde de 'tan başka hiçbir şeyin olmadığına inanır (Tehânevî, age, II 1158) Böyle bir durum mutasavvıflar, sofistlerin eşyanın hakikatını inkâr ettikleri gibi Cenâb-ı 'ın her eşyada teccelli ettiğini zannederler ki bu da 'ın eşya ile ittihadı demek olup 'ın vahdaniyet ve muhalefetun li'l-havadis sıfatlarına aykırıdır Hasan Fehmi KUMANLIOĞLU

Sponsored Links
Google'a ekle	Yudumla	Mumsema	Derya Gibi	Oya

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
Hubb-i fillah buğd-i fillah	Gizliyara	İman ve İslam	1	2 Hafta önce 09:52
Fenâ Fi'l-hak	D.K.F.Q	İslami Sözlük	0	08-08-2008 15:18
Dâr-ül-fenâ	D.K.F.Q	İslami Sözlük	0	07-08-2008 12:29
Rangers fena dağıldı: 4-0 ..	_MaBeD_	Dunyadan Futbol	0	03-08-2008 02:47
BUĞD-I FİLLÂH (Buğz-ı Fillah)	D.K.F.Q	İslami Sözlük	0	01-08-2008 16:00

Frmacil

Fenâ Fillah