Frmacil

Yazılım Geliştirme
Sistem gerçekleştirme aşamalarından programlama, test ve dokümantasyon adımları yazılım geliştirme olarak adlandırılır Bu adım, yazılım mühendisleri ve programcılar tarafından gerçekleştirilir Yazılım mühendisleri ve programcılar bu amaçla, program yazarlar Program, belli bir görevi yapmak için bilgisayarın izlenmesi gereken komutlar dizisidir Yazılım geliştirme (veya programlama) için izlenmesi gereken aşamalar şunlardır:
1 Program analizi
2 Program tasarımı
3 Program kodlanması
4 Program testi
5 Program belgeleme ve bakım
Bu aşamaları sırayla inceleyelim
011 Program Analizi
Program analizi veya tanımı, şu aşamalardan oluşur:
1 Program amaçlarının saptanması: Çözülmek istenen problemin açık tanımı yapılmalıdır Yazılması gereken programın hedefleri saptanmalıdır
2 Girdilerin saptanması: Programa veri olarak neler girileceği belirlenmelidir
3 Çıktıların saptanması: Program çıktılarının neler olacağı belirlenmelidir Raporlar, grafikler ekranda görüntülenebilir veya yazıcıdan bastırılabilir
4 İşlemlerin tanımlanması: Programa girilen verinin çıktıya dönüştürülürken yapılması gereken işlemler tanımlanmalıdır
5 Program gerçekleştirme yapılabilirliğinin araştırılması: Programın gerçekleştirilmesi için bütçenin durumu, süresi, eleman yeterliliği gözden geçirilmelidir
6 Analizin belgelenmesi: Programın hedefleri, girdisi, çıktısı ve gereken işlemler, daha sonra başvuru amacıyla belgelenmelidir
012 Program Tasarımı
Program tasarımı, iki aşamadan oluşur İlk aşamada, program mantığı belirlenerek sıradüzen diyagramı (hierachy chart) hazırlanır Daha sonra, ayrıntılı tasarım yapılarak, program, sözdekod (pseudocode) veya akış diyagramı (flowchart) yollarından biriyle açıklanır Ayrıntılı tasarımda, sırasal, koşul, döngü gibi çeşitli kontrol yapıları kullanılır
Satış elemanlarının maaşlarını hesaplayan bir örnek üzerinde bu aşamaları anlatalım Çalışanların maaşları, taban maaş ve satış komisyonlarının toplamından oluşuyor Satış elemanınının aldığı komisyon, belli bir kotayı aşarsa %10, kotanın altında kalırsa %5 olarak hesaplanıyor
7 Program mantığını belirleme: Programın taslağını çıkarmaktır Bunu yapmak için, yukarıdan aşağıya tasarım yapılır En üst modülden başlayarak işlemler, en alt düzeye kadar detaylandırılır Şekildeki sıradüzen diyagramında, "bordro işlemi", "rapor başlığını görüntüle" ve "işçi maaşını hesapla" kısımlarından oluşmaktadır "işçi maaşını hesapla" kısmı da, "maaş hesapla" ve "maaş görüntüle" kısımlarından oluşmaktadır

8 ·******* Ayrıntılı tasarım: Bir önceki aşamada çıkarılan taslağın ayrıntılarını oluşturmaktır Ayrıntıları anlatmak için iki değişik yaklaşım bulunmaktadır Birisi yazıyla sözdekod, diğeri çizimle akış diyagramı
Sözdekod
BAŞLA
taban ve kotayı girdi olarak al
rapor başlığını çıktı olarak yaz
DO WHILE çalışan var
çalışanın satışını girdi olarak al
IF satış > kota THEN
maaş = taban + satış * 01
ELSE
maaş = taban + satış * 005
ENDIF
maaşı çıktı olarak yaz
END DO
DUR
Akış Diyagramı

Ayrıntılı tasarımda komutların işlenme sırasını gösteren çeşitli kontrol yapıları kullanılır Bunlar, sırasal, koşul ve döngüdür
Sırasal: Her komut, bir öncekini izler Örnekte, taban ve kotayı okuyan komut ile rapor başlığını yazan komutlar sırasaldır
Koşul: Bir seçim belirtir Bir karara bağlı olarak iki değişik yol önerir Örnekte, satışın kotadan büyük olup olmadığına göre iki şekilde maaş hesaplanmaktadır
Döngü: Belli bir koşul sağlanana kadar bir işlemin tekrarlanmasıdır Örnekte, çalışan olduğu sürece maaş hesaplama işlemi devam etmektedir
013 Program Kodlaması
Çoğu kişi, kodlamayı programlama olarak sanırlar Ancak kodlama, programlama aşamalarından yalnız biridir Şu aşamalardan oluşur:
1 Programlama dili seçimi: Yüzlerce programlama dili vardır Bütün diller her amaca uygun değildir Bazı diller matematiksel işlemler için, bazıları veritabanı yönetimi için daha uygundur Bu dillerden, programın amacına uygun olanı veya kurumda yaygın olarak kullanılanı, programlama yapmak için seçilir
2 Programın yazılması: Program, kağıt kalem veya bilgisayar kullanılarak seçilen programlama dilinin kurallarına göre yazılır Program, daha sonra üzerinde başka programcıların değişiklik yapmasına olanak tanıyacak şekilde kolay anlaşılır ve açıklayıcı olmalıdır
014 Program Testi
Programı yazanlar kodlama sırasında hata yapabilirler İki tür hata vardır: sözdizimi (syntax) ve mantık (semantic veya logic)
1 Sözdizimi hatası, seçilen programlama dilinin kurallarına uyulmamasıdır Örneğin, Pascal dilinde her komut noktalı virgül ( işaretiyle biter Eğer programcı, komutlardan birinin sonunda yanlışlıkla bu işareti yazmayı unutursa, program sözdizimi hatası nedeniyle çalışmaz
2 Mantık hatası, programın istenen işlevi gerçekleştirmemesi veya yanlış olarak gerçekleştirmesidir Örneğin, öğrencilerin girilen notlarından ortalama hesaplayarak dersten başarılı olup olmadıklarını rapor halinde sunan bir program, başarısız olması gereken öğrencilerde dahil olmak üzere herkesi başarılı veya başarılı olması gereken öğrenciyi başarısız olarak sunuyorsa, programda mantık hatası vardır ve yanlış çalışmaktadır
Program testi sırasında program, sözdizimi ve mantık hatalarından temizlenir Hataların temizlenmesi (debug) için çeşitli yöntemlerden bir ya da bir kaç tanesi kullanılabilir:
Masabaşı inceleme: Programcı, kağıda basılı programı masasında elle kontrol ederek sözdizimi veya mantık hatalarını düzeltmeye çalışır Ayrıca mantık hatalarını bulmak için, örnek verinin program komutları tarafından nasıl işlendiği el veya hesap makinesi ile takip ederek doğru sonuçlar elde edip etmediğini bulmaya çalışır
Dil çevirmen program: Daha önce öğrendiğimiz gibi, programlar, dil çevirmen program tarafından makine diline çevrilip çalıştırılır Program çalıştırılmadan önce, programın sözdizimi hatasının olmaması gerekir Dil çevirmen program, sözdizimi hatalarının bulunmasına yardımcı olur
Gerçek veriyle çalıştırma (alfa testi): Programın bütün sözdizimi hataları temizlendikten sonra, mantık hatası olup olmadığı araştırılır Bunun için çıktısı bilinen girdiler verilerek programın doğru sonuçlara ulaşıp ulaşmadığına bakılır ve mantık hataları düzeltilir
Beta testi: En sonunda, program bir grup potansiyel kullanıcıya deneme için bir süre kullandırılır Kullanıcılar, karşılaştıkları sorunları programcılara bildirirler
015 Program Belgeleme ve Bakımı
Belgeleme, programı ve nasıl kullanılacağını anlatan yazılı açıklamalardır Aslında belgeleme, yazılım bittikten sonra değil, yazılım geliştirmenin bütün aşamalarında yapılır Bu aşamada, daha önce hazırlanan belgeler gözden geçirilerek son haline getirilir Belgeleme, programın içinde, programın nasıl çalıştığını ve ne yaptığını anlatan yorum satırları ve kullanım kılavuzu olarak yapılır Belgeleme, programda daha sonra yapılacak güncellemeler açısından önemlidir Hazırlanan belgeler, iki grup açısından önem taşır:
Kullanıcılar, yazılımın nasıl kullanılacağını ya bir eğitim alarak ya da kullanım kılavuzu yardımıyla öğrenirler Her iki durumda da belgeleme rol oynar Program bir uyarı veya hata mesajı verdiği zaman yapılacaklar bu belgelerden öğrenilebilir Bazı yazılımlarda yardım programın içinde bir menü seçeneği olabilir
Programcılar, gelecekte program güncellemeleri gerektiğinde bu belgelerden yararlanırlar Üzerinden zaman geçince, programı hazırlayan kişi bile yazılımın işleyişini tam olarak hatırlayamayabilir Güncellemeyi yapacak diğer programcılar, yeterli belgeleme yapılmamışsa başarılı olamazlar Programın içindeki yorum satırları dışında akış diyagramları, sözde kod gibi öğeler belgelemeyi tamamlarlar
Program bakımı, yazılımın hatasız, verimli bir şekilde çalışmasını sağlamak için; ve kurum içi ve dışı değişen gereksinimleri karşılamak için programın sürekli güncellenmesidir Güncellenmenin sağlıklı şekilde yapılabilmesi için belgelemenin yeterli olması gerekir
02 Programlama Dilleri
Programlama dili, bilgisayara yapması gereken işlemleri bildiren bir kurallar kümesidir Programcılar, programlama dillerini kullanarak diğer yazılımları üretirler Her biri değişik türde sorunları çözmek için uygun olan bir çok programlama dili yaratılmıştır Bu dillerin hepsi bilgisayarın anlayabileceği 0 ve 1'den oluşan biçime dönüştürülmelidir
En alt düzeyden en yüksek düzeye kadar beş değişik programlama dili nesli vardır Programlama dilleri bilgisayarın kullandığı 0 ve 1'lere daha yakın olduğunda alt düzey, insanın konuştuğu dile yakın olduğunda yüksek düzey olarak adlandırılır 1945 yılından itibaren yıllar boyunca beş nesil programlama dili geliştirilmiştir Bunlar:
Birinci nesil, 1945 - makine dili
İkinci nesil, 1955'ler - çevirici dil
Üçüncü nesil, 1960 başları - yüksek düzey diller (yordamsal diller): Örneğin, COBOL, BASIC, C
Dördüncü nesil, 1970 başları - çok yüksek düzey diller (soruna-yönelik diller): Örneğin, SQL, FOCUS
Beşinci nesil, 1980 başları - doğal diller

Nesil Örnek Komut
Birinci: Makine dili 00011011
İkinci: Çevirici dil ADD R1, R2, R3
Üçüncü: Yordamsal diller maas := maas * 2;
Dördüncü: Soruna-yönelik diller FIND ad = "Tolga"
Beşinci: Doğal diller Eğer satış miktarı kotayı geçerse, o zaman maaşı ikiyle çarp
*
021 Birinci Nesil: Makine Dili
Makine dili, 0 ve 1'lerden oluşan, bilgisayarın doğal dilidir Makine dili, bilgisayarın tasarımına göre bilgisayardan bilgisayara değişir Yani, makineye bağlı dildir Bilgisayarın ilk yıllarında, bir sonraki nesil diller çıkana kadar kullanımı çok zor olan bu dil kullanıldı Programcılar, 0 ve 1 sayılarını kullanarak program yazarlardı
022 İkinci Nesil: Çevirici Dil
Çevirici dil, sayılar yerine, kolay hatırlanan kelimeler ve kısaltmaları kullanarak program yazılabilen alt düzey bir dildir Örneğin, LD, MUL, ADD gibi komutlar sayılar yerine kullanılabilir Kullanımı, makine diline kıyasla biraz daha kolaydır Ancak, yine de öğrenmesi zor ve hata yapması kolay bir dildir Makine dili gibi, bilgisayardan bilgisayara değişim gösterir
İkinci ve daha yüksek nesil dilleri, bilgisayarın anlayabileceği makine diline çeviren programlara gereksinim vardır Dil çevirmen olarak adlandırılan bu programlar üç çeşittir:
Çevirici program
Derleyici
Yorumlayıcı
Bunlardan çevirici program, çevirici dilinde yazılmış programları makine diline çevirir Derleyici ve yorumlayıcılar daha yüksek nesil diller için kullanılırlar
023 Üçüncü Nesil: Yordamsal Diller
Yüksek düzey veya yordamsal diller, genellikle İngilizce gibi insan dilini andıran dillerdir Kısaltma veya sayılar yerine, İngilizce dilini andıran komutlar içerir
Makine bağımlı değildirler Yani, değişik bilgisayarlarda kullanılabilirler Bu dillerde yazılmış programları makine diline çeviren dil çevirmenler, derleyici ve yorumlayıcılardır
·******* Derleyici: Programı çalıştırmadan, önce yüksek düzey dil programının tümünü makine diline çeviren programlardır Yüksek düzey dil programının komutlarının bulunduğu dosya, kaynak (source) kod; derleyicinin çevirdiği makine dili komutlarının bulunduğu dosya, nesne (object) kod olarak adlandırılır Nesne kodu, daha sonra çalıştırmak için saklanabilir
Yorumlayıcı: Yüksek düzey dil programının komutlarını birer birer makine diline çevirip, o an çalıştıran programlardır Nesne kod saklanmaz, bu yüzden genellikle daha yavaş çalışır Ancak komutlar teker teker çalıştırıldığı için, hata ayıklamak daha kolay olur
024 Dördüncü Nesil: Soruna-Yönelik Diller
Soruna-yönelik diller, kullanımı daha kolay ve program geliştirmek için daha az komutun kullanıldığı dillerdir Yordamsal diller gibi genel amaçlı değil, belli bir sorunu çözmek için kullanılırlar Üç tür soruna-yönelik dil vardır:
Rapor üretici: Programcı olmayan son kullanııların rapor üretmeleri için kullanılan dillerdir Bir veri tabanından alınan bilgileri ekran veya yazıcıda çıkarır RPG, bu tür bir dildir
Sorgulama dili: Bir veri tabanı yönetim sisteminden veri getirmek amacıyla kullanılan dildir Bir komut ya da menü seçenekleriyle kullanılabilir SQL, bu tür bir dildir
Uygulama üretici: Önceden tanımlı görevleri yapan program modüllerinin bir araya getirilmelerini sağlayan ve programcı tarafından kullanılan bir araçtır Programların menülerini ve giriş/çıkış ekranlarını daha hızlı üretmek için kullanılır FOCUS veri tabanı yönetim sistemi, uygulama üretici aracına sahiptir
025 Beşinci Nesil: Doğal Diller
Doğal diler, İngilizce gibi insan dillerini andıran dillerdir Üzerinde çalışmalar devam etmektedir