Frmacil

Sokollu Mehmet Paşa

Sokollu Mehmet Paşa (1506 - 1579) Kanuni Sultan Süleyman, II Selim ve III Murat devirlerinde toplam 14 yıl, 3 ay, 17 gün sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır Kanuni Sultan Süleyman'ın son vezir-i azamıdır Hem Osmanlı İmparatorluğu'nun zirvede bulunduğu dönemi simgelemesi itibariyle hem de icraatları, projeleri ve kişiliği nedenleriyle en büyük Osmanlı sadrazamlarından biri kabul edilir İki metreyi aşan boyu ile aynı zamanda en uzun boylu Osmanlı sadrazamı olmuştur


Sadrazamlıktan Önceki Yaşamı
1506 yılında Bosna'nın Sokol (Slav dillerinde 'şahin' demektir) kasabasında doğmuştur Bu nedenle Balkan halkları arasında Mehmet Paşa Sokoloviç olarak anılır 1519 yılında Devşirme sistemi içinde çocuk yaşta Edirne Sarayına getirilmiş, Mehmet adı verilerek Türk ve Müslüman kültürü ile yetiştirilmiştir Ardından İstanbul'a gönderildi Topkapı Sarayı'nın Enderun Bölümünde çeşitli görevlerde bulundu 1541'de Kapıcıbaşılığa yükseldi 1546'da saray hizmetlerinde başarılı olanların dış göreve atanmaları yolundaki gelenek uyarınca Kaptan-ı Derya lığa getirildi Görevde iken Trablusgarp Seferi'ne katıldı, İstanbul Tersanesini genişletti ve yeniledi 1549'da vezirliğe yükselerek Rumeli Beylerbeyliğine atandı

Avusturya ile 1547'de imzalanan barış antlaşmasının bozulması üzerine Sokollu Mehmet Paşa 1551'de Erdel üzerinde yapılacak seferin komutanlığına getirildi 80000 kişilik orduyla Erdel'e giren Sokollu Mehmet Paşa önemli kaleleri aldı, ama Temeşvar Kuşatmasında başarılı olama***** geri çekildi Temeşvar 1552'de, Macaristan serdarlığına atlan Kara Ahmet Paşa ile alınabildi

Kanuni Sultan Süleyman 1553'te Sokollu Mehmet Paşa'yı Rumeli askerlerinin başında Anadolu'ya gönderdi Aynı yıl başlayan Nahçıvan Seferinde Sokullu komutasındaki Rumeli askerleri büyük başarı gösterdiler Sefer dönüşünde Sokullu üçüncü kez vezirliğe yükselerek kubbealtı vezirleri arasına katıldı Sokollu Mehmed Paşa, Kanuni'nin oğulları arasındaki mücadeleler sırasında da hep Selim'in yanında oldu Nitekim taht mücadelesini Selim kazandı Semiz Ali Paşa'nın sadrazamlığa yükselmesiyle ikinci vezir olan Sokullu, onun 1565'de ölmesiyle sadrazamlığa getirildi Yaşı hayli ilerlemiş olan Kanuni çok güvendiği Sokullu'ya geniş yetkiler vermişti 1561'de üçüncü vezir iken Kanuni Sultan Süleyman'ın torunu ve Sultan II Selim'in kızı Esmehan Sultan ile evlendi

Sadrazamlık Dönemi
Bu tarihten ölümüne kadarki 15 yıl boyunca Osmanlı devletinin idaresini fiilen elinde tuttu Kanuni Sultan Süleyman'ın son seferi olan Zigetvar kalesi fethini, padişah öldükten sonra o idare etti Kanuni Sultan Süleyman'ın ölümünü askerden II Selim yetişinceye kadar sakla***** onu tahta çıkarmayı başardı II Selim döneminde sürekli sadrazamlıkta kaldı ve devlet işlerini idare etti Sokullu 1568'de Avusturya ile 8 yıl süren bir barış antlaşması imzaladıktan sonra doğuya yöneldi Amacı Osmanlı egemenliğini Asya'da ve doğu denizlerinde de güçlendirmekti Portekiz'in Hint Okyanusu'ndaki artan etkiniğine karşın Kızıldeniz, Umman Denizi ve Basra Körfezi'ndeki Osmanlı gemilerinin sayılarını attırdı Hindistan ve Endonezya ile iyi ilişkiler kurmaya çalıştı Sokollu ayrıca Tunus'u alarak Kuzey Afrika'yı da denetlemek istiyordu Ama Piyale Paşa ve Lala Mustafa Paşa gibi karşıtların etkisiyle Divan 1570'de Kıbrıs'ın alınması kararını aldı Sokullu Venediğe karşı böyle bir savaşın Avrupa'yı kendilerine karşı birleştireceği görüşündeydi Ama Lala Mustafa Paşa Divan'a u***** 1571'de Kıbrıs'a1 çıktı Haçlı Donanması'nın misillemesinde Osmanlı donanması İnebahtı'da yenildi Alınan ağır yenilgi karşısında Osmanlılara gelen bir Venedik elçisine "Biz sizden Kıbrıs'ı alarak kolunuzu kestik, siz ise donanmamızı yenmekle yalnızca sakalımızı kestiniz; unutmayın ki, kol bir daha yerine gelmez, ama sakal eskisindende gür çıkar" dedi Gerçekten de Sokullu'nun dediği oldu ve Venedikliler barış istemek zorunda kaldılar Daha sonra Osmanlı Donanması Tunus'u İspanyollardan aldı

Sokullu 1574'te ölen II Selim'in yerine geçen III Murat döneminde de sadrazamlığını sürdürdü Fakat artık eski gücü yoktu çünkü padişah da artık onun karşıtlarıyla işbirliği halindeydi Sokullu yine de bazı siyasal başarılara imza attı Fas'ı Portekiz akınlarından kurtardı, Avusturya'nın saray içine dönük oyunlarını etkisiz hale getirdi Fakat baskılar artık iyice artmıştı, amcasının oğlu Budin Beylerbeyi Mustafa Paşa sudan bir nedenle idam ettirildi 1579 yılında ise bizzat Sokollu Mehmet Paşa, bir divan toplantısı sırasında tımarı azltıldığı için şikayete geldiğini söyleyen bir Boşnak tarafından hançerlenerek öldürüldü ve Eyüp'te defnedildi


Sokollu'nun Diğer Hizmetleri
Sokullu Mehmet Paşa 14 yıl süren sadrazamlığı boyunca usta bir siyasetçi olarak öne çıkmış, birçok askeri ve siyasal başarının elde edilmesinde birinci derecede rol almıştır 60 yıllık devlet hizmeti sırasında da hiçbir görevinden alınmamış, daima bir üst göreve atanmış olması da ayrı bir özelliğidir Sokullu bir tanesi İstanbul'da, diğerleri Lüleburgaz, Havsa (Edirne) ve Payas (Hatay)'ta bulunan beş külliyesi, imparatorluğun hemen her yanına yayılmış eserleri vardır

Don ve Volga ırmakları arasında bir kanal açarak Osmanlı donanmasına Hazar Denizi yolunu açma, Süveyş Kanalı'nı açma, İzmit Körfezi-Sapanca Gölü-Sakarya Nehri üzerinden Karadeniz'e alternatif bir boğaz açma gibi çağının ötesinde projeleri vardı Don-Volga kanalı için gerekli işgücü seferber edildi, ancak hava şartları nedeniyle çalışmalar sürdürülemedi Süveyş Kanalı düşüncesiyle ön adım olarak Sudan zaptedildi Ancak bu proje de sonuca ulaşamadı Devlet teşkilatı içinde de önemli düzenlemeler yapmıştır